"Phép thờ cúng của người An Nam", vốn được đăng trên "Revue Indochinoise" (Tạp chí Đông Dương) năm 1906, là một khảo cứu đáng chú ý của Dumoutier về các phép tắc thờ cúng đa dạng của người An Nam đầu thế kỷ XX.Gustave Dumoutier (1850-1904) là một trong những học giả am tường nhất về xứ Đông Dương, một người cộng sự đáng kính của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp với những khảo cứu nổi trội về khảo cổ học, địa lý học lịch sử, dân tộc học và truyền thống dân gian. Sinh ngày 3 tháng Sáu năm 1850 tại Courpalay, Pháp, ông từng học tại Hội Khảo cổ vùng Seine-et-Marne. Năm 1886, sau khi tham gia khóa học Việt ngữ và Hán ngữ tại Học viện Quốc gia về Ngôn ngữ và Văn minh Đông phương, Dumoutier sang Đông Dương làm phiên dịch cho Paul Bert khi ấy là Tổng Trú sứ Bắc và Trung kỳ.

Sách được chia làm ba phần, với phần đầu nói về các phép thờ cúng chính thống và những lễ tết thường kỳ được triều đình và người dân thực hiện như thờ cúng Khổng tử, chư vị Thần Văn, tế Thiên Địa-Nam Giao, tế Thần Nông, tế Xuân, hay các ngày lễ như Tết ta, Rằm tháng Giêng, Ba tháng Ba, Năm tháng Năm, Rằm tháng Tám (Trung thu).Phần hai khảo tả việc thờ cúng các vị Phật và Bồ Tát trong Phật giáo như Mục Liên, Di Lặc, Văn Thù và Phổ Hiền, Địa Tạng, Quan Ẩm, chư vị Kim Cương; cùng các vị tiên thánh của Đạo giáo như Ngọc Hoàng, Nam Tào và Bắc Đẩu, Văn Xương, Từ Vi, Huyền Đàn, chư vị đương niên chi thần, Quan Đế, Thổ địa Long thần, ông Công và ông Táo...Phần ba đề cập phép thờ cúng chư thần như Trấn Vũ, Đổng Thiên vương, An Dương vương, Trưng Trắc và Trưng Nhị, Cao Biển, Bố Cái Đại vương, Chiêu Ứng Đại vương. Hay phép thờ chư vị thành hoàng làng, các vị tổ nghề như Tố nghề kim hoàn ở Bắc kỳ, Tổ nghề tố tụng, Tổ nghề y, Tổ nghề đúc đồng, Tổ nghề thêu và nghề làm lọng, Tổ nghê khảm, Tổ nghề gốm, Tổ nghề sơn, Tổ nghề thuộc da và đóng giày, Tổ nghề in, Tổ nghề đánh cờ...

Qua đó người đọc thấy được quá trình du nhập và bản địa hóa của Phật giáo và Đạo giáo ở Việt Nam, thấy được sự hòa trộn niềm tin của các tôn giáo vào tín ngưỡng bản địa thờ cúng tổ tiên. Mọi nghi lễ và tượng pháp trong phép thờ cúng của người An Nam không chỉ thể hiện lòng tôn kính mà còn mang ý nghĩa cầu an, giải thoát và hướng thiện của con người. Đây là tập tài liệu giá trị đối với người đọc, giúp bổ khuyết những thiếu sót trong hiểu biết về văn hóa, tín ngưỡng của người đọc.

Tổng hợp

Hồ Thị Ái Phương