Nguyễn Thị Phương Thảo(dịch và hiệu đính)

Nguồn: https://www.britannica.com/biography/Mehmed-II-Ottoman-sultan

Sultan Mehmed II: Tuổi trẻ bão táp

Mehmed II, người sau này được lịch sử vinh danh bằng tôn hiệu lừng lẫy "Kẻ chinh phục" (The Conqueror), là một trong những vị Sultan có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất trong Đế quốc Ottoman. Sinh ngày 30 tháng 3 năm 1432 tại Adrianople (nay là thành phố Edirne thuộc vùng Thrace) và qua đời ngày 3 tháng 5 năm 1481 tại Hünkârçayırı, cuộc đời ông là một bản anh hùng ca chói lọi của vương triều Ottoman. Ông đã hai lần cai trị đế chế: một giai đoạn ngắn ngủi và đầy biến động từ năm 1444 đến 1446, và một kỷ nguyên hoàng kim rực rỡ từ năm 1451 đến 1481. Là một nhà lãnh đạo quân sự kiệt xuất với tầm nhìn vượt thời đại, di sản vĩ đại nhất của ông chính là việc chinh phục thành phố huyền thoại Constantinople. Đồng thời, những chiến dịch quân sự không ngừng nghỉ của ông đã thu phục các vùng lãnh thổ rộng lớn ở Anatolia và bán đảo Balkans, thiết lập vùng trung tâm cốt lõi vững chắc cho Đế quốc Ottoman trong suốt bốn thế kỷ tiếp theo.

Những năm tháng đầu đời và sự sắp đặt của số phận

Hành trình bước lên đỉnh cao quyền lực của Mehmed bắt đầu từ những góc khuất trong cung đình Ottoman. Ông là người con trai thứ tư của Sultan Murad II. Mẹ ông, Hümâ Hâtûn, vốn xuất thân là một nữ nô lệ được đưa vào hậu cung (harem) của nhà vua. Dù không có bối cảnh ngoại tộc hùng mạnh chống lưng, Mehmed vẫn mang trong mình dòng máu hoàng gia và phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc giáo dục của đế chế.

Vào năm 12 tuổi, theo đúng truyền thống lâu đời của hoàng gia Ottoman nhằm tôi luyện những nhà cai trị tương lai, hoàng tử Mehmed được cử đến vùng Manisa (hay Magnesia). Tháp tùng vị hoàng tử trẻ tuổi là hai vị gia sư (lala) dày dặn kinh nghiệm, những người được giao trọng trách dìu dắt và định hình tư duy chính trị lẫn quân sự cho ông. Tuy nhiên, số phận đã đẩy nhanh bánh răng của nó. Cùng năm đó, một sự kiện chấn động đã xảy ra: Sultan Murad II bất ngờ tuyên bố thoái vị. Tại thủ đô Edirne, ông đã trao lại ngai vàng cho người con trai mới 12 tuổi của mình, mở ra một chương đầy sóng gió trong lịch sử vương triều.

Triều đại đầu tiên (1444 - 1446): Đứa trẻ trên chiếc ghế nóng

Giai đoạn trị vì đầu tiên của Mehmed (từ tháng 8 năm 1444 đến tháng 5 năm 1446) không hề có ánh hào quang vương giả mà thay vào đó là những cuộc khủng hoảng sinh tử tồi tệ từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Ở bình diện quốc tế, việc một "Sultan nhí" cai trị một đế chế đang trỗi dậy bị các thế lực phương Tây xem là một điểm yếu chí mạng, một cơ hội ngàn năm có một để nghiền nát Đế quốc Ottoman. Vua của vương quốc Hungary, Giáo hoàng, Đế quốc Byzantine và Cộng hòa Venice đã nhanh chóng gạt bỏ những bất đồng để hình thành một liên minh. Họ khao khát tận dụng sự non nớt của vị vua trẻ và đã thành công trong việc tổ chức một cuộc thập tự chinh quy mô lớn.

Trong khi mối đe dọa ngoại xâm đang chực chờ ngoài biên giới, thủ đô Edirne lại trở thành một vạc dầu sôi của những mưu toan chính trị. Triều đình bị chia rẽ sâu sắc bởi cuộc đối đầu bạo lực và quyền lực giữa các phe phái. Ở một phe là Tể tướng vĩ đại (Grand Vizier) Çandarlı Halil, một chính trị gia quyền uy và lão luyện. Đối lập với ông ta là hai vị vizier Zaganos và Şihâbeddin – những người nhân danh việc bảo vệ quyền lợi của vị vua trẻ tuổi để mở rộng tầm ảnh hưởng của chính họ.

Tháng 9 năm 1444, tình hình trở nên vô cùng nguy ngập khi đội quân thập tự chinh vượt qua sông Danube hùng vĩ. Tin tức báo nguy truyền về Edirne đã lập tức gây ra bầu không khí hoảng loạn, sợ hãi tột độ. Trong bối cảnh rối ren đó, một cuộc thảm sát tàn khốc đã nổ ra nhằm vào Hurufi – một giáo phái chịu ảnh hưởng nhiều từ Kitô giáo. Cả kinh thành chìm trong cảnh cướp bóc, phóng hỏa và hỗn loạn.

Khi quân thập tự chinh tiến đến và bao vây Varna, giới tinh hoa Ottoman nhận ra rằng một vị vua 12 tuổi không thể lãnh đạo quân đội chống lại nguy cơ bị diệt vong. Họ đã khẩn thiết kêu gọi cựu Sultan Murad II rời khỏi nơi ẩn náu ở Bursa để trở về cầm quân. Ngày 10 tháng 11 năm 1444, dưới sự chỉ huy tài tình của Murad II, quân đội Ottoman đã giành chiến thắng mang tính quyết định tại Trận Varna. Chiến thắng vang dội này đã chấm dứt hoàn toàn cuộc khủng hoảng ngoại xâm. Thú vị thay, sau trận chiến, Mehmed II (người vẫn ở lại Edirne) tiếp tục duy trì danh nghĩa ngai vàng, trong khi cha ông lại một lần nữa lui về ẩn cư, lần này tại Manisa.